image

PeyamaKurd - ABD Başkanı Joe Biden’in Orta Doğu gezisinden üç gün sonra İran, 19 Temmuz’da Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ve Türkiye Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ı ağırladı.

Üç ülke, bir sonraki toplantının 2022 yılı bitmeden Rusya’da yapılacağını duyurdu. Fakat Erdoğan, Putin ile tekrar bir araya geldi.

Peki Türkiye, Rusya ve İran’ın zirveye katılma motivasyonları nelerdi? Zirvenin Suriye krizi üzerindeki sonuçları nelerdir?

“Türkiye’nin kast ettiği yerler Kürtlerin kontrolünde”

Türkiye için, Suriye ve Rojava’daki kapsamlı askeri operasyonların arifesinde zirveye katılması önem taşıyordu. Erdoğan, aylar öncesinden başlayarak, “Kürt güçleri” Türkiye sınırından 30 kilometre geriye itecek bir “güvenli bölge” oluşturmak için Suriye’ye askeri bir operasyon başlatacağını belirtti.

Türkiye’nin hedef olarak belirlediği, Fırat Nehri’nin batısında yer alan Tel Rıfat ve Menbiç şehirleri, Demokratik Suriye Güçlerine (DSG) bağlı Kürt kuvvetlerince kontrol ediliyor. Ankara, onları terör olarak görüyor ve PKK’nın bir parçası olduğunu düşünüyor.

Erdoğan zirveye katılarak, operasyonların bölgesel ve uluslararası düzeyde “Suriye topraklarına müdahale ve taciz” olarak değil “terörle mücadele operasyonları” olarak tanınması gerektiğini kabul ettirmeye çalıştı.

Rusya için ise zirve, bölgedeki kendi sorunlarını daha fazla tartışmak için bir fırsattı. Rusya; Ukrayna savaşının başlamasından sonra, Suriye’deki Rus birliklerinin azaltılması ve Ukrayna’da cepheye yeniden konuşlandırılması hakkında birkaç rapor yayınlandı.

Bu durum şüphesiz İsrail, ABD ve Türkiye için bir güç boşluğu ve fırsatlar yaratabilir. Böyle bir durumda, Tel Aviv askeri boşluğu İran veya Lübnan Hizbullahı gibi vekil güçler tarafından doldurulacağından endişe ettiği için, Suriye’deki İran askeri pozisyonlarına ve üslerine yönelik hava saldırılarını artıracaktır. 

Gerçekten de ABD, Fırat’ın doğusundaki askeri varlığını güçlendirmek için Suriye’deki bir iktidar boşluğunu kullanabilir ve Türkiye de Rojava’daki bölgelere askeri operasyonlar yapabilir.

“Putin’in zirvede bulunması oyunculara mesaj idi”

Bu nedenle Putin’in Tahran’daki zirvede bulunması Suriye’deki tüm oyunculara bir mesaj içeriyordu. Rusya, Ukrayna nedeniyle Suriye’deki odağını ve askeri gücünü kaybetmedi.

Aslında, Suriye’deki birkaç yıllık askeri varlığın ve mali harcamaların ardından Moskova, Suriye’nin siyasi sürecindeki konumunu ve rolünü zayıflatmak ya da oradaki ekonomik ve altyapı projelerini kaybetme riskini almak istemiyor. Rusya, Suriye’deki askeri varlığının devam etmesini Ukrayna krizinde Batı’ya karşı bir baskı kaldıracı olarak görüyor.

‘İran 3 konuda endişeli idi’

İran için ise zirve, Suriye’deki askeri ve güvenlik endişelerini dile getirme fırsatı sağladı. Tahran özellikle üç konuda endişeliydi. İsrail’in Suriye’deki İran mevzilerine yönelik saldırıları, Fırat’ın doğusundaki Amerikan askeri varlığı ve Fırat’ın batısındaki bölgelerde Türk askeri operasyonları.

İran dini lideri Ayetullah Hamaney, Erdoğan ile yaptığı görüşmede, “Suriye’ye yapılacak herhangi bir askeri operasyon, bölge için zararlı olacaktır. Türkiye’nin beklediği sonuçları getirmez” ifadelerini kullandı.

Hamaney Putin’e ise, “İran’ın temel duruşu her zaman oraya askeri müdahaleye karşı olmuştur, Fırat Nehri’nin verimli ve petrol zengini doğu yakası Amerikalılar tarafından işgal edilirken, kimsenin İran’ı orayı terk etmeye zorlanmaması gerekir” dediği belirtildi.

“Suriye’deki durum karmaşık olmaya devam ediyor”

Bu kısmen İran, Rusya ve Türkiye’nin tehdit algılamalarındaki farklılıktan kaynaklanmaktadır. Tahran ve Moskova, Türkiye’nin Suriye’deki askeri operasyonlarına ve Fırat’ın doğusundaki ABD askeri varlığına karşı çıkmakta benzer duyguları paylaşıyor. Ancak her iki hükümet de İsrail’in Suriye’deki askeri operasyonlarına ilişkin görüşlerinde farklılık gösteriyor.

Örnek olarak son yıllarda Rusya, İsrail hava saldırıları sırasında Suriye’deki İran mevzilerini tam olarak havadan korumuyor.

Tahran, Ukrayna’da Moskova ve Tel Aviv arasındaki farklılıkların artmasıyla birlikte, Rusya ve İran’ın İsrail askeri operasyonlarına karşı daha fazla iş birliği ve koordinasyon içinde olmasını umuyor.

“Erdoğan, itirazlara rağmen operasyon için kararlı görünüyor”

Türkiye için bölgedeki asıl tehdit İsrail veya ABD değil, terör örgütü olarak tanımladığı gruplardır.

Tahran’daki zirvenin yanı sıra İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Muhammed Bagheri ve Türkiye Savunma Bakanı Hulusi Akar’ın görüşmesinin Türkiye’nin Suriye’deki askeri operasyon düzenleme kararını etkileyip etkilemeyeceği henüz belli değil.

Nitekim Erdoğan, Putin ve Reisi ile yaptığı görüşmede:

“Türkiye’nin endişelerini anladığınızı söylüyorsunuz ve bunun için size teşekkür ediyoruz ama sadece kelimeler yetmez” dedi.

Bu nedenle Erdoğan Ankara’ya döndüğünde, “Suriye’ye bir askeri operasyon Türkiye’nin gündeminde kalacak” ifadelerini tekrar etti ve tüm itirazlara rağmen bu konuda kararlı görünüyordu.




Jamestown Institute