image

Îran li Rojhilata Navîn bûye mak û kanîya teror û terorîstan. Êdî herkes di vê mijarê de hemfikir e; Îran dayika terorîzmê ye û divê rê li ber pêşketin û xurtbûna wê bê girtin.

Ji alîyekî desttêwerdan û kontrolkirina Iraqê, ji alîyekî piştgirîya Husî yên Yemenê, ji alîyê din piştgirî û hevkarîya bi Hizbûllah a Lubnanê û rêxistinê radîkal yên li herêmê û Sûrîyê, eşkere dike ku Îran bi alîkarîya Rûsyayê pir berfireh dilîze, dixwaze xwe bi xet û korîdora   „Hîva Şîe“ bighîne Derya Spî. Bêguman xurtbûn û pêşketina Îran û Rûsyayê hem ji bo dewletên Sunnî yên kendavê, ji bo Amerîka, Îsraîl û dewletên Rojava xeterîyek mezin e û divê rê li ber vê yekê bê girtin.

Piştî ku rêxistina Husî ji Yemenê fuze avêt paytexta Siûdî Erebistanê û ev fuze wek fuzeya Îranê hat qebûlkirin, nêzîkbûna Siûdî Erebistan û Îsraîlê jî zêdetir bû. Hewldana darbeya li S. Erebistanê, desttêwerdanên Îranê yên li Yemen, Iraq, Sûrîye û Lubnanê, hem di warê aborî de, hem jî di warê leşkirî de S. Erebistan û Îsraîl nêzîkî hev dike û wan di heman berjewendîyan de digihîne hev.

Rayedarên Îsraîlê êdî bi eşkere daxuyanîyên ji bo hevkarîya S. Erebistan û Îsraîlê didin raya giştî. Îstîfa kirina Harîrî, daxuyanîyên tund yên li dijî Lubnanê û qedexekirina geşta hemwelatîyên S. Erebistanê, endîşe û gumana êrîşkirina Îsraîlê ya ser Lubnanê zêdetir kirin.

Di derbarê Îranê de daxuyanîyên hişk yên S. Erebistan û Îsraîlê wek nîşana nêzîkbûn û hevkarîya S. Erebistan û Îsraîlê tê nirxandin. Li hember xurtbûna Îranê ya li Iraq, Sûrîye, Lubnan û Yemenê, dengên rayedarên Îsraîl û S. Erebistanê bilindtir dibin.

Di vê derbarê de serokê partîya Habayît Hayehûdî û Wezîrê Perwerdeya Îsraîlê Naftali Bennett, berî demekê ragihand ku du armancên Îsraîlê hene: 1-Astengkirina pêşketina Îranê ya li herêmê. 2- Bi dijberên Îranê re pêkanîna hevkarîyê.

Bennet, her çiqasî di axavtina xwe de navê S. Erebistanê neanî ser zimanê xwe jî, lê rojnameyên Îsraîlê di wê bawerîyê de ne ku îhtîmala hevkarîya Îsraîl û S. Erebistanê pir zêdetir bûye. Rojnameya Jerûsalem Post di nivîsek xwe de bal kişand ser gotinên kevnewezîrê berevanîyê Moshe Yaalon ku gotibû „Li dijî tehdîtên nukleerî yên Îranê yekîtîya Îsraîlê û welatên Sunnî yên Ereb pêwist e“ bi bîr xist û got: „Îsraîl û S. Erebistan karin bibin hevkarên nû“.

Ji alîyê din, rojnameyên Tirkîyê jî behsa têkilî û hevkarîya aborî ya Îsraîl û S. Erebistanê dikin û radigihînin ku „Piştî serdana Trumd di warê aborî de têkilî û hevkarîyên Îsraîl û S. Erebistanê xurttir bûne“ û gotinên Serokwezîrê Îsraîlê Netanyahû bi bîr tînin ku gotibû: „Hêvîdarim rojekê serokwezîrê Îsraîlê jî karibe ji Tel Avîvê bifire Riyadê“.  

Li alîyê din, Serokê Hizbûllah a Lubnanê Hasan Nasrallah, sedema îstîfakirina Serokwezîrê Lubnanê Saad Harîrî bi S. Erebistanê ve girê dide û dibêje ku „S. Erebistan êdî zêdetir desttêwerdanan di Lubnanê de dike û dixwaze serokwezîrekî girêdayî xwe bîne ser desthilatdarîyê. Herweha S. Erebistan zixtê li Îsraîlê dike ku êrîşî ser Hizbûllahê bike û şer bide destpêkirin“.

Di her halûkarê de, nêzîkbûn û hevkarîya S. Erebistan û Îsraîlê ji ber çavên pisporan nareve. Tifak û hevkarîya S. Erebistan û Îsraîlê ya li dijî Îran û rêxistinên pê ve girêdayî, wek guhertina qeder û mêzîna Rojhilata Navîn tê nirxandin.

Z.B